محمد تهرانی

برای من آسان نیست که همزمان هم عکس ببینم و هم موسیقی بشنوم. یا مثلاهنگامی که به موسیقی گوش می دهم با دوستی صحبت کنم . هر کدام از این کارها برای من جدی است بنابراین زیباترین موسیقی ها را هنگام گفت‌و گونمی پسندم و آزارم می دهد.یا وقتی می خواهم موسیقی بشنوم اگر دوستی قصد صحبت کند ؛ یا از خیر موسیقی می‌گذرم یا از آن دوست می خواهم که بگذارد برای بعد.
در افتتاحیه نمایشگاه ها شرکت نمی کنم مگر غرض بازدید دوستان باشد ! و اگر آثاری را در نمایشگاهی بخواهم ببینم می بایست هیچ عامل مزاحمی از جمله دوست یا صدای موسیقی و غیره در کار نباشد.و این البته احتمالا خوب نیست.
با دو سه نفر از دوستان روزی بعد از افتتاحیه به گالری گلستان و به دیدن "اهالی کافه شوکا" مجموعه عکس‌ پیمان هوشمندزاده رفتم . هوشمند زاده از معدود عکاسانی است که قلم خوبی دارد و از اندک قلم به‌دستانی است که عکاسی می کند.

عکس‌ها: پیمان هوشمندزاده از مجموعه قهوه‌خانه

عکس‌های اهالی کافه شوکا را دیدم . اگر چه دیدنم با آن دقتی که لازم می دانم همراه نبود اما یک عکس خوب این خاصیت را دارد که در هر شرایطی ناگهان تو را متوقف می کند در این صورت دیگر هیچ نمی شنوی و نمی بویی و نمی بینی جز آن عکس . این تعریف من از عکس خوب است . شاید تعریف دقیقی به نظر نیاید اما نظر من این است که تعریف دقیقی است و البته شاید به توضیح بیشتر نیاز دارد که بماند برای بعد.
در میان عکس‌های هوشمندزاده چند عکس دیدم که به این تعریف نزدیک بود. بقیه عکس‌ها هم خوب بودند . نمی توانم بگویم عکس بد هم در عکس‌های او وجود داشت یا نداشت چون اولا اصطلاح عکس بد را قبول ندارم و در ثانی پیمان هوشمندزاده عکاس خوبی است. این را سابقه‌ی ذهنیم می گوید.

با او گفت‌و گوی کوتاهی در مورد عکس هایش و دیدگاه او در مورد عکاسی داشتم که ترجیح می دادم در محیط خلوت تر و با تمرکز بیشتری می بود. آن گفت و گو را آماده کرده ام اما لازم است تکمیلش کنم یعنی با او باز هم صحبت کنم و آن‌چه را که در شلوغی نسبی فضای گالری به ذهنم نرسید با او در میان بگذارم وفکر می کنم او هم حرف‌های ناگفته‌ی دیگری دارد.

هنگامی که با او در مورد خلاقیت در عکاسی صحبت می کردم به ذهنم رسید که نظر لیلی گلستان را هم در مورد خلاقیت بدانم برای همین حرف‌هایم را با پیمان موقتا تمام کردم و گفت‌و گوی کوتاهی با لیلی گلستان انجام دادم که در ادامه می خوانید.

م.ت : تعریف شما از خلاقیت چی هست ؟
ل. گ : خلاقیت در چی ؟
م.ت : تعریف کلی تا بعد برسیم به عکاسی

ل. گ : خلاقیت به هرحال باید یک تفکری پشتش داشته باشد یعنی باید فکر شده و حساب شده باشد . فکر می کنم روندی که منتهی میشود به خلاقیت اینست که اول فکری بدیع یعنی بداعت باید باشد و بعد عمل درست و نتیجه‌گیری . حالا این می تواند در عکس باشد یا در نقاشی یا در مجسمه یا هر چیز دیگر .خلاقیت یعنی تفکر خاص و شکل‌گیری خاص .

م.ت : تفکر خاص فکر می کنم یعنی این که اثر هنری پشتوانه داشته باشد یک عکس در کسری از ثانیه گرفته می شود اما ممکن است سال‌ها تجربه مطالعه و زندگی را پشت سر داشته باشد

ل. گ : بله مثل طراحی دو تا خط پیکاسو است که پیشینه وتفکر پشتش هست شرایطی که او در آن زندگی کرده و همه این‌ها در آن دو خط هست .

م.ت : نکته ای که در عکاسی اخیرا مطرح شده این است که بعضی عکاسی خلاقه را شاخه ای از عکاسی می دانند.مثل عکاسی مستند یا خبری یا طبیعت.
اگر خلاقیت را به معنای نوآوری و این که تفکری پشت کار باشد بدانیم چون این تفکر و اندیشه مختص هنرمندی است که اثری آفریده این تفکر با تفکر و اندیشه و احساس دیگری فرق می کند و در هر شاخه ای از هنر این موضوع هست. در عکاسی هم چه عکاسی مستند باشد یا طبیعت باشد یا غیره همین امر مصداق دارد.
تفکری که به غلط دارد جا می افتد این است که آن نوع از عکاسی خلاقه است که به نوعی در آن دستکاری شده باشد. مثلا آقای هوشمندزاده عکس‌هایش را در شاخه عکاسی مستند می دانست و تعریف دیگری از عکاسی خلاقه داشت در صورتی‌که به نظر من در عکس های هوشمندزاده هم می توان خلاقیت را دید.و در بعضی نمایشگاه‌ها که به عنوان خلاقه مطرح می شوند عکس‌هایی را شاهدیم که عکس‌های خوبی نیستند و در واقع هیچ نوع خلاقیتی در آن‌ها نیست.
این که بعضی فکر می کنند که عکاسی خلاقه شاخه ای از عکاسی است که می تواند در آن عکس بد هم وجود داشته باشد نظر شما در این مورد چی هست ؟

عکس از پیمان هوشمندزاده

ل. گ : خلاقیت به نظر من بخش پذیری ندارد که بگوییم در این بخش اگر کار کنی کارت خلاق هست و در آن بخش نه شما می توانید با فتو مونتاژ عکس بدیعی بوجود بیاورید و یا در مستند اجتماعی این کار را انجام دهید ؛ مهم نتیجه است.

م.ت : موضوعی که هست این است که این تصوری که بعضی دچار آن شده اند و خلاقیت را بیشتر در کارهای دستکاری شده می بینند ممکن است نوعی تنبلی ایجاد کند یعنی شخص با این تعریف که دارد؛ بدون پشتوانه‌ی فکری چند تا عکس را به‌هم می چسباند یا افکتی را با یک کلید در فتو شاپ ایجاد می کند و فکر می کند کار خلاقه انجام داده حالا اگر هیچ‌کس هم سر در نیاورد که خب بهتر!

ل. گ : این اشکال کننده‌ی کار هست که درست کارش را انجام نداده ولی به نظر من فتومونتاژ کار زیبایی است و اصلا هم در آن تنبلی نیست و می تواند فکر های عالی هم پشتش باشد. آن هایی که بدون فکر واندیشه مثلا فتومونتاژ انجام می دهند آن ها اگر عکس هم بگیرند همینطور هست در واقع اینکاره نبستند یعنی خلاق نیستند حالا مستند بگیرند یا مونتاژ کنند یا نقاشی کنند و ما زیاد می بینیم از این نوع آدم ها که سرهم بندی یک نوع کارهایی را انجام می دهند و دلشان می خواهد چیزی از کار در بیاید اما اگر هنر را جدی نگیرند هیچ وقت هیچ چیز ازکار در نمی آید.

م.ت : در مورد این‌که عکس‌های دستکاری شده را فقط خلاقه بدانند چه فکر می کنید؟

جواد منتظری عکاس ؛ عکس از مجموعه کافه شوکا: پیمان هوشمندزاده

ل. گ : خب عقیده‌ی بعضی اشخاص می تواند این باشد که گفتید اما این عقیده به نظر من اشتباه است .در فتو شاپ با یک دستکاری کوچک می شود کار خلاقه ایجاد کرد اما مهم همان تفکر و اندیشه است که اگر نباشد کار خلاقه هم نیست .

م.ت : در واقع این خلاقیت می تواند در کسری از ثانیه و در عکاسی مستقیم بوجود بیاید یا با فشردن یک تکمه در فتو شاپ و مهم همان تفکر است

ل. گ : بله همینطور بی پشتوانه خلاقیتی بوجود نمی آید و این خلاقیت و عکاسی خلاقه در تمام شاخه های عکاسی می تواند وجود داشته باشد.