هانیبال الخاص: همیشه از ضعف طراحی دانشجویان تعجب کرده ام اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها هیچ روشی از طراحی را نیاموخته اند و گاهی از کشیدن یک طرح ساده عاجزند. رسیدن به حد طراحی‌های طراحانی مانند رنوار ، دگا و لوترگ محال نیست...

عربعلی شروه : طراحی مادر همه هنرهای تجسمی است ... جلال و هنرمندان امثال او که علیرغم بی توجهی موجود نسبت به هنر طراحی به آن وفادار مانده اند قابل ستایش اند.

نوشته‌ی هانیبال الخاص

اگر قرار است در مدارس هنری ، هنر را تدریس کنیم ،کلاس هنری داشته باشیم ، و پایه واصول طراحی را به هنرجویان بیاموزیم ،باید روش و روندی را انتخاب کنیم . برای من در سالهای پیری‌ام پیش آمده است که در دانشکده‌های هنری طراحی تدریس کنم . تا به‌حال چندین بار در کلاس‌های کارشناسی ارشد استاد و مسئول بوده‌ام یا در کلاسهای سال آخر کارشناسی ،معلمی کرده ام . بدون استثنا هر بار از ضعف طراحی دانشجویان تعجب کرده ام . اغلب مشاهده‌ام این بوده است که اکثریت قریب به اتفاق آنها هیچ روشی از طراحی را نیاموخته اند و گاهی از کشیدن یک طرح ساده عاجزند . این تجربه باعث شده که همیشه به مربیان جوان‌تر اصرار کنم که در مسیر آموزش طراحی خود ، گاه‌گاهی حتما برگشتی و نگاهی به طراحی طبیعت گرای ناتورالیستی و امپرسیونیستی داسته باشند .

این حرف‌ها را من سر کلاس خود زیاد تکرار کرده‌ام :
" رسیدن به حد طراحی‌های طراحانی مانند رنوار ، دگا و لوترگ محال نیست . خیلی ها این ادعا را تکبر می دانند ولی من ابن توانمندی یعنی رسیدن به هنرمندان طبیعت گرای قرن نوزدهم فرانسه را در کارهای شما بسیاری از شاگردان سابق خود دیده‌ام "

مقدمه درازی بود تا به اصل مطلب برسم و آن این‌که :
آقای جلال متولی در کتاب طراحی‌هایش تصمیم گرفته است که آثار خود از دوران دانشگاه و سالهای بعد آن به چاپ برساند . جلال متولی اکنون خود مربی هنر و سرپرست هنرستان هنرهای زیبای پسران است که من هم سالهای پیش در این مدرسه معلمی کرده ام . این کار هم شهامت می خواهد وهم تواضعی است بسیار ارزنده . یک مربی هنری خوب آنچه را که خود تمرین کرده است و آموخته است به نسل جوان نشان می دهد . او می‌گوید من چنین بوده‌ام . اکنون مسیر آموختن و نگاهم را به شما نشان می‌دهم .شما باید بدانید که دو عنصر در آموزش طراحی مهم‌ترین است . یکی تواضع و دیگری پر کاری . در پرکاری معنای تواضع نهفته است . هر انسان پرکار در هر کاری انسان متواضعی است . ادب ایرانی به ما یاد داده است که انسان متواضع نباید خود بگوید که من متواضعم . اما در هنر و تدریس هنر صراحت و صمیمیت بسیار مهم است . هیچ گاه نمی توان با قاطعیت ادعا کرد که ما این‌چنین بوده ایم - صریح – صمیمی – متواضع و در کار خود موفق بوده ایم . اما می توان در متن هنر ، تدریس و کار با صمیمیت و صداقت و تواضع زندگی کرد قضاوت این‌که تا چه حد موفق بوده ایم را باید به عهده دیگران گذاشت .
چه شده است ؟ و چه پیش آمده است که ناگهان بر تمام اصول آموزشی خط بطلان می کشند؟ و از الفبا شروع کردن را مردود و منسوخ می دانند ! مگر چنین نیست که شناخت هر فن و هنری راه و روشی دارد ؟ آنچه گفته شد به این معنی نیست که در هنر تنها باید به تکنیک و روش آکادمیک توجه کرد بلکه منظور از طرح مسایل بالا این است که رسیدن به توانمندی خلاق با طی کردن مسیر آشنایی با رموز و فنون طراحی میسر است .

هانیبال الخاص
تیر ماه 1384

نوشته‌ی عربعلی شروه

طراحی از یک نظر مثل بند بازی کاری مشکل است و تعجبی ندارد که بعضی از افراد از آن گریزانند . آری وقتی از واقعیت طراحی می کنیم - در نظر گرفتن کادر – زبان ابزار – فرم – تناسب – خط و سایه روشن – آن هم به شیوه هنری – کاری آسان‌تر از بند بازی نیست . راه میان بری وجود ندارد و برای رد آن نمی توان به دامان هنر مدرن پناه برد . ضرورت یا غیر ضرورت آن را باید خود افراد تجربه کنند نه این‌که به آن‌ها دیکته شود . تا آنجا که مشخص است طراحی از روی یک شیئ واقعی هر چند که هنری هم نباشد باعث توجه به حجم – شکل –تناسبات و به کیفیت آن شیئ می شود – زیرا مجبوریم با چشمان خود همه جای آن را ور انداز کنیم . در واقع طراحی از یک نظر تا حدی نوعی از شناخت است . دستان - انگشتان و ناخن های خود را قبل از طراحی هرگز خوب ندیده ایم . اما اگر نگران این هستیم که طراحی صحیح از روی واقعیت ممکن است مانع خلاقیت هنری شود – حرفی دیگر است . که البته حق هم داریم .
درست است که خط – سایه روشن که حاصل نوع ابزار – کاغذ و دید هنرمند است و در طراحی باید تابع فوانین هنری باشد و نه شبیه سازی صرف و ماشینی – یا طراحی باید احساس داشته باشد – خط – بافت و تیره روشنی آن باید مثل آوازی باشد که خواننده ای خوش صدا آن خوانده است - آوازی شاد یا غمگین – تفکر بر انگیز یا انسان گرایانه و یا ستایشی از آفریده های جهان باشد – ولی آیا رد طراحی از روی واقعیت در جهت پیشرفت هنر است ؟

در مدارس هنری باید جایی برای تاریخ هنر طراحی در مقابل تاریخ تقاشی باز شود تا کل جریان طراحی در تاریخ از اول خلقت تا کنون مورد بررسی قرار گیرد .در این مورد نه تنها چنین کاری صورت نگرفته بلکه به طراحی با بی مهری هم رفتار شده است . طراحی در شرق – در مینیاتور ایران – طراحی های دیوار غارها – طراحی های مصریان و طراحی های اروپاییان باید مورد بررسی قرار گیرند و ویژگی یا وجه اشتراک آ‌‌ن‌ها مطالعه شود . قوانین پرسپکتیو و طراحی عکس وار باتید مطالعه شود و مضر یا مفید بودن آن ها به حال هنر تجربه شود . پرسپکتیو و آناتومی راباید آموخت ولی پاره ای از مزاحمت های آنها را نیز در هنر نباید فراموش کرد . صحیح وخشک کشیدن هم به حال هنر مضر است ولی فرار از درست کشیدن هم چاره‌ی کار نیست . طراحی انتزاعی تر از نقاشی است . سادگی ابزار کار – محدود بودن رنگ و سهولت استفاده از ابزار برخورد مستقیم و بی واسطه را طلب می کند – از طریق آن احساس و هیجان ما فوری به روی کاغذ منتقل می شود و زمانی برای خشک شدن نیز لازم ندارد . پس چرا به آن روی نیاوریم ! مربیان طراحی در صورت داشتن آگاهی باید از احترام ویژه‌ای برخوردار باشند زیرا طراحی مادر همه هنرهای تجسمی است – طراحی دید زیباشناسی را در ما زنده می کند.

در عکاسی تنها فشار دادن تکمه دوربین کافی نیست – عکاس خوب باید از طریق طراحی ، دید هنری اش نسبت به تیره – روشنی - فرم و خطوط پرورش یافته باشد – مجسمه ساز هم همین طور – نقاش هم که جای خود دارد . علاقه مردم به طراحی زیاد است ولی بین هنر و مردم ترک رابطه شده است . طراحی‌های هنرمندان ما بیش از حد برای مردم بیگانه است یا به دست آنها نرسیده است . در مقابل ِ نمایشگاه های نقاشی، نمایشگاه‌های طراحی بسیار اندک است .

هیچگاه ولوله‌ی مسافران اتوبوس فشم به هنگام مشاهده آقای متولی حین طراحی از چهره یکی از مسافران را فراموش نمی‌کنم . نمی دانید چه سروصدا و چه شور و هیجانی در مسافران اتوبوس در حال حرکت پیدا شد – همه قیافه ها به علامت تحسین شگفت زده و توام با نشاط شده بود . آری طراحی در اتوبوس در حال حرکت هم امکان دارد ولی نقاشی این امکان را ندارد . جلال و هنرمندان امثال او که علیرغم بی توجهی موجود نسبت به هنر طراحی به آن وفادار مانده اند قابل ستایش اند . چاپ طراحی های آقای جلال متولی در این کتاب باعث می شود که هنرمندان به طراحی بیشتر دل ببندند و نسبت به طراحی از مناظر و چهره های مردم شهر خود بیشتر عشق بورزند . امیدواراست آقای متولی این شور و هیجان خود را همچنان ادامه داده و آن را به هنرجویان هنرستان خود انتقال دهند تا هر په بیشتر به این کار پرافتخار فرا خوانده شوند .

عربعلی شروه
مهر 1384
.....................
برای دیدن طراحی‌های جلال متولی می‌توانید روی هر کدام از نمونه‌ها کلیک کنید